Clarifying concepts: làm rõ khái niệm – là cách đặt câu hỏi để làm người nói suy nghĩ nhiều hơn, rõ hơn về khái niệm, vấn đề mà họ đang đặt ra, ví dụ:
- Điều
anh/chị vừa nói nghĩa là gì?
- Chuyện
mới nói có liên quan gì đến vấn đề chúng ta đang bàn?
- Ví dụ
cụ thể điều anh/chị vừa nói là gì?
Probing assumptions – kiểm tra giả thuyết: cách đặt câu hỏi này làm người đối diện phải suy nghĩ về những giả thuyết mà họ đang sử dụng để tranh luận, ví dụ hỏi:
- Còn
giả thuyết nào khác có thể có nữa không?
- Chuyện
gì sẽ xảy ra nếu…?
Probing rationale, reasons and evidence – kiểm tra lập luận, lý do và bằng chứng: đặt câu hỏi về chính lý luận người khác sử dụng thay vì cho rằng giả thuyết họ đặt ra là đúng, ví dụ hỏi:
- Tại
sao chuyện này lại xảy ra?
- Có bằng
chứng gì chứng tỏ điều anh nói là đúng không?
Questioning viewpoints and perspectives – đặt nghi vấn về góc nhìn và quan điểm: ai đang tranh luận điều gì cũng dựa trên một vị thế nào đó, đặt câu hỏi cho thấy có thể có những quan điểm khác, rất hợp lý cùng tồn tại, ví dụ hỏi:
- Ai có
lợi nhất trong việc này?
- Tại
sao nó lại tốt hơn hay khác đi so với…?
Probing implication and consequences – kiểm tra ảnh hưởng và hậu quả: đặt câu hỏi tiên đoán những thứ có thể xảy ra, ví dụ hỏi:
- Dữ
liệu này có ổn không?
- Cái
này có cần thiết không?
Questioning the question – đặt nghi vấn về câu hỏi: lật câu hỏi để phản tư về câu hỏi:
- Anh
có biết tại sao tôi hỏi câu hỏi này?
- Điều
này có nghĩa là gì?
Trích từ cuốn sách mở cửa tương lai (tác giả: Nguyễn Phi Vân)
